نازو مثل هر روز صبح آتش گیرا کرده بود، پنبه چوبهای نمدار و پوشال مرطوب بد میسوختند، دود غلیظی کلاف در کلاف از دخمه بیرون میزد و در فضای قلعۀ سیدّها تُنَک و محو میشد. پیرزن پتوی سربازی رنگباخته و مندرسی روی شانههایش انداخته بود و برفهای سر راه و جلو در را به سختی…
سالها پیش دوست عزیزی پیشنهاد کرد تا دیر نشده بنشینم و در بارۀ روز و روزگار تبعید و تبعیدیها بنویسم، عرض کردم به این مهم بارها فکر کرده ام و حتا نامی برای آن در نظر گرفته ام، ولی جرأت نمی کنم برگردم و راهی را که به مدت چهل سال با رنج و مشقت…
فصلی از رمان گُدار، «جلد سوم» فلات ما از بيخ و بن می لرزيد و حوادث با چنان سرعتی اتفّاق می افتاد که نمی توانستم همه را دنبال کنم. گردونة زمان شتاب گرفته بود و مدام از کاروان عقب می ماندم. هر روز روزنامه و مجلۀ تازه ای متوّلد می شد، هر روز کتاب های تازه ای به بازار می آمد، کتاب هائی که سال ها در ادارۀ نگارش بايگانی شده بودند و آرزوی خواندن آن ها به دلم مانده بود. ده ها و ده ها کتاب جلد سفيد روی هم تلنبار کرده…
در ولایت ما همۀ مردها و شماری از زنها به نام و شهرتی شناخته میشدند که همولایتیها به مرور زمان، با توجه به خصلت، رفتار، گفتار، ایل و تبار، رنگ و رخ، قد و قیافه به آنها بخشیده بودند و این عنوانها و لقبها را تا آخر عمر یدک میکشیدند: دیو سیاه، خاتون ماستو، دیو…
به یاد دوست، به یاد «اکبرشهریار» که امروز خبرش را آوردند. در آن ولایتی که من به دنیا آمدم، مردم معتقد بودند: «اوستا زاده، پشت کمر پدرش نیم اوستاست» در این باور پاره ای از حقیقت وجود داشت. من در دکان سلمانی پدرم، الفبای این حرفه را یاد گرفتم و گاهی سر بچّههای مدرسه و…
پس از سالها قلم زدن، به تجربه دریافته ام که هر بار کتابی را به پایان میرسانم، دچار احوالاتی میشوم که هنوز هیچ نامی برای آن نیافتهام، بارها از خودم پرسیدهام چرا این اتفاق میافتد؟ چرا دست و دلم به کار نمی رود؟ چرا مدتی آچمز میمانم و در محاصرۀ افکار تیره و تار بیهوده…
همهمهای از راه دور میآمد و من به سقف اتاق خیره شده بودم و در مرزهای رویا، خلسه و خواب پرسه میزدم و نمیفهمیدم چرا مانند قاصدکی در خلاء میچرخیدم، چرا سردرد، سرگیجه و حال تهوع داشتم و همه جا را تیره و تار میدیدم. حادثه در خلاء رخ داده بود، زمان یکدم از حرکت…
…آب نماد زندگی، زایندگی، آبادانی و تداوم حیات در فرهنگ ملل مختلف است و در ایران باستان ایزدبانو آناهیتا، الهة دریاها و آبها است. از او به عنوان نماد پاکی، آبادانی، تداوم زندگی و زیبایی یاد میشود. هر چند با گذر زمان زیبایی آناهیتا بیشتر وبیشتر مورد توجه قرار میگیرد و در دورانهایی از تاریخ کهن…
من مردی را می شناختم که از زمانه جلوی افتاده بود، ولی از زمان عقب میماند؛ زمان بی سر و صدا میگذشت، سال به سال طرز نگاه، لحن و نحوۀ گفتار همسرش، فرزنداناش، دوستان و آشنایان و رفتار بیگانهها با او تغییر میکردو او اگر چه از اینهمه متعجب و متحیر میشد و احساس میکرد…
اصطلاح «مثل عَلَم عید سر راهش سبز شد و ایستاد» پس از نزدیک به هفتادسال، دو روز پیش، از خاطرم گذشت و مفهوم «علم عید» فکر و خیالام را یکی دو روز مشغول کرد و مثل هربار به دوران کودکی برگشتم تا شاید ریشه های آن را پیدا کنم. در روستای ما، ستون مدوری وسط…
دوستی اسحاق لویتان نقاش و آنتوان چخوف نویسنده یکی از جالبترین دوستیهای تاریخ فرهنگ روسیه است؛ رابطۀ صمیمانه ای که یکبار به دوئل کشید. این دو هنرمند بزرگ روس، هر دو در سال ۱۸۶۰ به دنیا آمدند، در دهۀ ۱۸۸۰ با هم آشنا شدند و آشنائی آنها به سرعت به دوستی انجامید. اسحاق لویتان بارها…
(ویساریون گریگوویچ بلینسکی) ویساریون گریگوریویچ بلینسکی (۱۸۱۱–۱۸۴۸) از برجستهترین منتقدان ادبی و متفکران روسیه در سده نوزدهم بود؛ کسی که نقد ادبی را از داوری صرف درباره زیباییشناسی فراتر برد و آن را به عرصهای برای سنجش حقیقت اجتماعی، اخلاقی و تاریخی آثار ادبی ارتقاء داد. بلینسکی نخست، تحت تأثیر رمانتیسم آلمانی، بهویژه اندیشههای شیلر…
نویسندۀ ما، محسن حسام، در دیار سرسبز و زیبایِ گیلان، آن مرز و بوم فرهنگ و هنر پرور ایران به دنیا آمد و در فضای معنوی و فرهنگی بالید، در نوجوانی به مسائل سیاسی و به هنر و ادبیات مترقی و اجتماعی علاقمند شد و نخستین آثارش را در نشریات گیلان، مانند سایه بان، بازار-…
شب هاي هجر را گذرانديم و زنده ايم ما را به سخت جاني خود اين گمان نبود * سخن ام را با شعری از زنده یاد کمال رفعت صفائی آغاز میکنم، شاعر کم نظیری که سی و دوسال پیش، در اوج شکوفائی خاموش شد و از میان ما رفت و در این آرامگاه ابدی، درکنار زنده یاد رضا مرزبان آرمیده است…
افسوس که افسانهسرایان همه خفتند اندوه که اندوهگساران همه رفتند من اگر چه پس از بازنشستگی و فروش تاکسی، محسن حسام را به ندرت در گلفروشیاش میدیدم، ولی در دنیای مجازی با او مکاتبه و مراوده داشتم، گیرم دراین مدت به من نگفته بود و نمیگفت که به بیماری درمان ناپدیر سرطان مبتلا شده بود،…
. من این نمایشنامه را نخستین بار در دیماه 1359 خورشیدی در روستای رامین شهریار نوشتم. اگر اشتباه نکنم عزتالله که در سندیکای فلزکارها مسؤلیت داشت، از من خواسته بود تا نمایشنامهای برای کارگران سندیکای آن ها بنویسم. گیرم حکومت اسلامی به سندیکا اجازۀ فعالیت نداد، دفتر آن را بست و این نمایشنامه مانند کوخ…
دوستی معتقد بود نمایشنامه های اینجانب با آنهمه شخصیت «پرسوناژ» در خارج از مملکت و امکانات محدود قابل اجرا نیست، از من انتظار داشت نمایشنامهای کوتاه برای او بنویسم که بیش ار دو شخصیت نداشته باشد. اگرچه گرفتار کار سنگینی بودم و فرصت نداشتم، ولی به او قول دادم و گفتم اگر بیمار نشوم و…
سالها پیش اشرف، دختر مجاهدی که برای سعادت و رستگاری مردم مبارزه میکرد به دست جنایتکاران حکومت اسلامی به قتل رسید و بعدها، در این گوشۀ دنیا، زنده یاد کمال رفعت صفائی در سوگ این دختر، در سوگ خواهرش سرود «… چیزهای گمشده را دوست داشته باش تا از مغاک مفقود شدن صدها…
برگ خشکی را بیاد آر/ که در بادها میرود و بگو: تو هرگز بادها را نشناختی/ تو عاشق بادها بودی. به یاد سعید سلطانپورکه، در 31 خرداد 1360 تیرباران شد. منکوب دنیای بیگانه، تنها و مضطرب، در راهروهای پیچاپیچ مترو پرسه میزدم…
نگاهی به رمان «مریم مجدلیه»، نوشتۀ حسین دولتآبادی نسیم خلیلی مقدمه: روایتی از ایرانِ دهههای شصت و هفتاد خورشیدی رمان «مریم مجدلیه» روایتی از تاریخ اجتماعی معاصر ایران است در آستانهی انقلاب و دهههای شصت و هفتاد خورشیدی. رمانی که در قالب روایتی نقادانه و تکاندهنده، میکوشد اندوه و سرآسیمگی پنهان در زیر پوست جامعهای…
نام مادرم فاطمه بود، گیرم پدرم او را همیشه و همه جا «مادر محمود» صدا میزد. از آنجا که بهباور شیعیان فاطمه، همسر علیابن ابیطالب زنِ پاکدامن و پارسا و نمونة کامل زنِ مسلمان بوده است، پدرم، آن مرد رند و هشیار و عیار زمانه اغلب به طنز و کنایه میگفت: فاطمة آخوندها اگر زنده…
کمرم امروز صبح رگ به رگ شد و گرفت، دور از جان شما سخت درد میکند و نمیتوانم مثل هر روز روی صندلی بنشینم وکار کنم. شاید اگر هوا اینهمه داغ و گرما سگکش نبود، دوباره از آپارتمان بیرون می رفتم و با هرجان کندنی بود لنگان لنگان قدم می زدم، ساعت ده و نیم…
نگاهی به رمان «در آنکارا باران میبارد» نسیم خلیلی مقدمه؛ تاریخ و طرد و حب وطن رمان «در آنکارا باران میبارد»، روایت تکاندهندهی تاملبرانگیزیست از یک برههی مهجور از تاریخ معاصر ایران به قلم نویسندهای که نامش در گفتمان ادبیات داستانی، با نگرش و نثری گره خورده است که بیش از هر چیز، راوی زوال…
سالها پیش، در ولایت، از مادرم شنیده بودم: «شکم گرسنه ایمان ندارد.»، یا « اگر کسی چهل روز گوشت نمیخورد، کافر میشد.» حالا شکم و گوشت با ایمان آدمی چه ربطی و چه مناسبتی داشت، در آن سن و سال نمیدانستم و از آنجا که شکل و شمایل «ایمان» و «کافر» را در ولایت ندیده…
اگر اشتباه نکنم، در دورانی که نسل ما به مدرسه می رفت، فروشگاههای لوازمالتحریر، دفترچهای خط کشی شده میفروختند که مخصوص لغت و معنی بود. شاگردها درسمت راست که کوچکتر بود لغتها را می نوشتند و در سمت چپ که جای بیشتری داشت، معنی آنها را که می باید به خاطر میسپردند و پای تخته…
مفهوم کلمۀ فرانسوی se vendre (خود را عرضه کردن) بیشتر به فرهنگهای مدرن، رقابتی و فردگرا مربوط است؛ جایی که ازشحص انتظار میرود قابلیتها، تواناییها، دستاوردها و مهارتهای خودش را آشکارا ، با مهارت و صراحت بیان کند وبه معرض فروش بگذارد. این نگرش در کشورهای غربی، بهویژه در محیطهای حرفهای و تجاری متداول و…
..آمده است که در زبان فارسی افعال به سه وجه اخباری، التزامی و امری تقسیم می شوند. «وجه شرطی » در فارسی استقلال و ساخت خاصی از خود ندارد و از نوع وجه التزامیاست باری، وجه شرطی وجهی از فعل است که برای توصیف وضعیتی به کار میرود که رخ دادن آن منوط به تحقق…
در سال های نخستين تبعید که زخمام هنوز تازه بود، در آن سالهائیکه جسمام در اينجا بود و جانم مدام در کوه و دشت و دریا و آسمان وطن ام پرسه میزد، در آن سالهای نکبتِ جلای وطن، دوری، تنهائی، اندوه و دلتنگی، نامه ها جایگاهی ویژه ای در قلبام یافته بودند، نامهها قاصدکهائی بودند…
من مطلب کوتاه «سیاست درهواست» را در نوامبر ۲۰۲۰ میلادی، زمانی که جو بایدن به رئیاست جمهور آمریکا انتخاب شده بود، قلمی کردم. در آن روزها آمریکائیها و ایرانیهائی زیادی از این که دونالد ترامپ درانتخابات شکست خورده بود، خشمگین بودند و مانند مغولها به کاپیتول، ساختمان کنگرۀ آمریکا یورش بردند و آن فضاحت تاریخی…
شاید اگر کربلائی عبدالرسول به یاد وطن نمیافتاد و ما را سر راه، به «ایوانِکی» نمیبرد، زیر دست رحمان دماوندی، بلورساز میشدم. شاطر شکراللهِ خیرخواه، به همین نیّت ناخنام را در کارخانة بلور سازی بند کرده بود و من فرسنگها دور از قلعة گالپاها، درس و مشق و مدرسه را از یاد برده بودم و…
آمده است که کار انسان را آفرید. پس از عمری به این باور رسیده ام که آن چه که حائز اهمیت است و هیچ چیزی جای آن را نمیگیرد و به زندگی معنا می بخشد، کار است و آفرینش، کار و آفرینش در هر حوزه و در هر زمینهای. آری، پس از عمری اقرار و…
جشنوارۀ Le Marché de la Poésie «بازار شعر» یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی- هنری در فرانسه و اروپا است که هر سال در Place Saint-Sulpice « میدان سن سوپلیس»، در پاریس برگزار میشود. این جشنواره از دهۀ ۱۹۸۰ تا به امروز میعادگاه گردهمایی شاعران، ناشران، مترجمان و دوستداران شعر معاصر بوده است. امسال ( ۲۰۲۶)…
داستان هدهد و سلیمان نبی که در قرآن، آیات ۲۰ تا ۲۸ سورۀ نمل آمده به اختصار چنین است: پس از این که سلیمان به وسیلۀ هد هد از سرزمین سبا* و ملکۀ سبا آگاه میشود و می فهمد که مردم آن دیار مهر پرستند و خورشید را ستایش میکنند، هدهد به او گفته است:…
و اماکارگردان، Cédric Kahn، محاکمه را مثل فیلم مستند ساخته است؛ دوربین محدود و نزدیک است، از موسیقی بسیار کم استفاده شده، حرکت درونی فیلم، تنش و تعلیق را گفت و گوها و شهادتها بهوجود آوردهاند و تماشاچی احساس میکند در دادگاه نشسته و از نزدیک شاهد محاکۀ گلدمن است. منتها اگر کسی زمینۀ ذهنی از تاریخ معاصر و سیاست فرانسۀ پس از مه ۱۹۶۸ نداشته باشد، شاید متوجۀ بخشی از برخوردهای خشن و تنش ایدئولوژیک نشود. کارگردان گویا فرض را براین گذاشته که تماشاگر میداند چرا روشنفکران از پیر گلدمن دفاع میکنند و چرا «مبارزۀ مسلحانه» هنوز برای جوانان سیاسی آن زمان جذابیت دارد و چرا پلیس برای بخشی از نیروهای سیاسی کمونیست نماد سرکوب است، پیرگلدمن این حقیقت را در دادگاه فریاد میکشد، پلیس ها و دادستان را راسیست و فاشیست می نامد، مأمورها او را به دشواری از دادگاه بیرون می برند، وکیل دعاوی دراتاق پشت دادگاه او را به آرامش دعوت میکند، گیرم پیر گلدمن در برابر پند و اندرزهای مکرر وکیل کوتاه نمیآید، باری، قدرت فیلم «محاکمه» در این است که تماشاچی را دربارۀ رابطۀ میان حقیقت، عدالت، ایدئولوژی و کاریزمای سیاسی به تفکر و تأمل وادار میکند. «محاکمۀ گلدمن» بیشتر شبیه مناظرۀ فلسفی زنده است تا یک درام دادگاهی معمولی.
بعد مرگم نه به خود زحمت بسيار دهيد نه به من برسر گور و کفن آزار دهيد نه پي گورکن و قاري و غسال رويد نه پي سنگ لحد پول به حجار دهيد به که هر عضو مرا از پس مرگم به کسي که بدان عضو بود حاجت بسيار دهيد اين دو چشمان قوی را…
نقل از «ایستگاه باستیل،»، طرح روی جلد: اَلن نقلی دنیا را بر دیوار هشتی به میخ آویختهاند و ما، هر شب زیر طاق کبود و چرک اینجا، میان خرده شیشهها، بطریهای شکستة آبجو و نوشابههای رنگارنگ، کاغذ پارهها و ته سیگار و دود و غبار دور خودمان میچرخیم و هر از گاهی در برابر این دنیای…
من این چند سطر را سال گذشته به مناسبتی، در بارۀ «مرگ و زندگی» نوشتم؛ از آنجا که حرف تازه ای در این درباره ندارم، امروز آن را به یاد دوست، به یاد پرویزی قلیچ خوانی بازنشر میکنم تا به این وسیله خاموشی تدریجی او را به همۀ ورزشکاران، روزنامه نگاران، اهل فرهنگ و سیاست،…
اگرچه از مدت ها پیش تصمیم گرفته بودم جواب جانثاران، فدوی ها و شیفتگان فاشیست ها را ننویسم و با سکوت برگزار کنم، ولی این روزها که شبح فاشیسم در دنیای ما پرسه می زند و هر روز هواداران و سینه چاکان بیشتری در میان ایرانیان پیدا می کند، این روزها که شماری به نتانیاهوصهیونیست و جنایتکار و ترامپ دیوانه و ناقص العقل و نئوفاشیست دخیل بسته اند و منتظزند تا ایران را مانند غزه و فلسطین با خاک یک سان کند و آن ها را به قدرت برساند، بازنشر این وجیزه خالی از فایده نخواهد
…آن انسان زیبایِ افسانهای و افسانهها که قرنها پیش مهربانی، برادری و برابری آدمها را همه جا موعظه و تبلیع میکرد، بالای تپۀ جلجتا بر صلیب چوبی بزرگی که خود بسختی به دوش کشیده بود، مصلوب شد و تاریخ به ما ثابت کرد که با موعظهها و پند واندرز مسیحائی انسانها مهربان، برابر و برادر…
