در سال‌های نخست که از یار و دیارم دور افتاده بودم، نگاه‌ام مدام در میان مردم بیگانه به دنبال چهرۀ آشنائی می‌گشت و گوش‌ام هربار به هر صدائی‌که آوائی مشابه آوایِ زبانِ مادری‌ام داشت تیز می‌شد. سال‌ها و سال‌ها از پی هم آمدند و گذشتند و من پس از اینهمه سال با مشاهدۀ هر شباهتی و با هر‌نشانه‌ای به آن سر‌دنیا، به میهن‌ام پرتاب می‌شدم.
اگر اشتباه نکنم ماکسیم گورکی در جائی به نویسندگان جوان گفته است: «یک انسان بد از یک کتاب خوب بهتر است.» نقل به معنی. این نویسندۀ بزرگ روس به انسان و انسانیّت باور داشت و رگه‌های انسانی و انسانیّت را حتا در وجود «واسکا سرخه»، باجخور شریر فاحشه خانه پیدا می‌کرد. غرض، من این سخن…
گذرم به میدان ایتالیا افتاده بود، به یاد گذشته ها با پله برقی به طبقۀ سوم فروشگاه بزرگ رفتم و از آنچه می دیدم، حیرت کردم. شگفتا، در چند سالۀ اخیر پاساژ شلوغ و پرازدحام تغییر کرده بود و خلوت شده بود، چندین فروشگاه بسته بود، کافۀ وسط پاساژ، میعادگاه ما را برچیده بودند، فروشگاه‌ها…
زنده یاد محمد جعفر پوینده، آن انسان فرهیخته و فرزانه، آن انسان شریف و نحیب بیست و هشت سال پیش (۱۸ آذر ۱۳۷۷) به دست مزدوران و آدمکشان حکومت اسلامی به طرز فجیعی به قتل رسید و من امروز به یاد او، این متن مختصر را که به زیبائی و شیوانی از فرانسه به فارسی…
… ااگر اشتباه نکنم گویا انسان تنها موجودی است که می‌خندد و ازاین گذشته تنها موجودی‌است که با مفهوم مرگ آشناست و می‌داند که روزی ار روزها این دنیا را وا می‌گذارد و به سفر ابدی می رود. نیچه می‌گفت: «شاید من بهتر از هر کسی بدانم که چرا انسان تنها موجودی است که می‌خندد،…
من به تجربه دریافته ام تا آدمیزاده به پا به سن نگذارد و به پیری نرسد، به ندرت گفته های نغز پدر و مادرش را که به مناسبت و در موقعیت مشخص بیان شده‌اند، به یاد می‌آورد، حتا اگر گاهی به یاد بیاورد در بارۀ معنا و مفهوم آن‌ها تأمل و تفکر نمی‌کند. باری، مادرم…
زمانی که قهرمان رمانی با ضمیر «من» حرف می‌زند و رمان از زبان اول شخص مفرد روایت می شود، شماری از خوانندگان فراموش می‌کنند که راوی «من» نویسنده نیست و او را به‌جای نویسنده عوضی می‌گیرند. از این گذشته، گاهی اتفاق افتاده‌است که خواننده‌ای خودش را در‌بخشی از رمان بازیافته است و گمان برده که…
من مردی را می شناختم که از زمانه جلوی افتاده بود، ولی از زمان عقب می‌ماند؛ زمان بی سر و صدا می‌گذشت، سال به سال طرز نگاه، لحن و نحوۀ گفتار همسرش، فرزندان‌اش، دوستان و آشنایان و رفتار بیگانه‌ها با او تغییر می‌کردو او اگر چه از اینهمه متعجب و متحیر می‌شد و احساس می‌کرد…
… گرامی، چندی پیش نوشتم در این‌جا هیچ اتفاقی نمی‌افتد و همه چیز تکراری است. خورشید هر روز بنا به عادت از شرق طلوع می کند و من بنا به عادت، در طول روز و شب، در چهار دنیای کاملاً متفاوت نفس می‌کشم، صبح، پس از نرمش و ورزش صبحگاهی، استحمام و صرف صبحانه، وارد…
دانشمندان گویا به این نتیجه رسیده اند که «حجرالاسود» سنگِ سماوی‌است که از دیر باز از جو گذر کرده و به زمین افتاده است. دوست اسلام شناس و مورخ اینجانب نیز معتقد‌است که «خانة خدا» پیش از ظهور اسلام «بتخانه»ای بوده که اعراب بدوی، بت‌ها، «خدایان»شان را در آن‌جا نگهداری می‌کرده‌اند. به باور او، پیامبر…
مطابق تمام نظریات علمی موجود، تشکیل زمین و سایر سیارات منظومه شمسی همزمان بوده است، با تعیین سن این سنگ‌ها می‌توان سن واقعی زمین را بدست آورد. حداکثر سنی که تا به حال برای سنگ‌های آسمانی بدست آمده 6،4 میلیارد سال بوده است. یکی دیگر از عواملی که به تعیین سن زمین کمک می‌کند، نمونه‌هایی‌است…
شبی «ملا چروی»، ملایِ قلعۀ ما منبر رفته بود و در وصف خصایل و فضایل علی‌ابن‌ابوطالب آسمان ریسمان می‌بافت: «حضرت شب‌ها از خوف خدا تا سحر شصت بار سر سجادة نماز از هوش می‌رفت و غش می‌کرد.» باری، روضه خوانی تمام شد؛ اهالی رفتند و آخرش شب صاحبِ مجلس، چهار فقره «آخوند» و دلاک قلعه…
شارل آزناوور « Charles Aznavour, »، تولد ۲۲ مه ۱۹۲۴، درگذشت اول اکتبر 2018 از جمله بزرگ‌ترین چهره‌های موسیقی فرانسه در قرن بیستم به شمار می‌رود. او بیش از هزار ترانه نوشت و آن‌ها را به زبان‌های مختلف از جمله فرانسوی، انگلیسی، اسپانیایی، ایتالیایی و آلمانی اجرا کرد. صدای خاص، اشعار احساسی و توانایی روایت…
هر از گاهی «مدیر مؤسسه خانه داستان چوک» ایمیلی به نشانی اینجانب ارسال می‌کند ( یا خود به خود ارسال می شود) و من در جریان فعالیت‌های ادبی آن «مؤسسه» از جمله انتخاب برنده های جوایز، بهترین‌ها و برگزیده‌ها در قصه نویسی، نقد داستان کوتاه و بلند، رمان، سینما و تأتر، تقدیر و بزرگداشت، یادمان،…
سال‌ها پیش، در روستای رامین، این جمله را با خط درشت نوشته بودم و در جائی روی دیوار سنجاق کرده بودم که تا هر وقت پشت میزم می نشستم، آن را می‌دیدم. درست به یاد ندارم عطار نیشابوری در تذکره الاولیاء از زبان کدام عارفی این سخن را نقل کرده بود: هر چه بود و…
در افسانه‌های پیش از اسلام آمده‌است و در آن زمان مردم باور کرده‌اند که مردی بنام «عیسی» مرده‌ها را با «دم مسیحائی» زنده می‌کرده‌است. این افسانه‌ها در شعر شاعران با اشاره و کنایه آمده است ، برای نمونه حافظ سروده است: « فیضِ روحُ القُدُس ار باز مدد فرماید دیگران هم بکنند آنچه مسیحا می‌کرد…
به یاد دوست، به یاد «اکبرشهریار» که امروز خبرش را آوردند. در آن ولایتی که من به دنیا آمدم، مردم معتقد بودند: «اوستا زاده، پشت کمر پدرش نیم اوستاست» در این باور پاره ای از حقیقت وجود داشت. من در دکان سلمانی پدرم، الفبای این حرفه را یاد گرفتم و گاهی سر بچّه‌های مدرسه و…
پس از سال‌ها قلم زدن، به تجربه دریافته ام که هر بار کتابی را به پایان می‌رسانم، دچار احوالاتی می‌شوم که هنوز هیچ نامی برای آن نیافته‌ام، بارها از خودم پرسیده‌ام چرا این اتفاق می‌افتد؟ چرا دست و دلم به کار نمی رود؟ چرا مدتی آچمز می‌مانم و در محاصرۀ افکار تیره و تار بیهوده…
…آب نماد زندگی، زایندگی، آبادانی و تداوم حیات در فرهنگ ملل مختلف است و در ایران باستان ایزدبانو آناهیتا، الهة دریاها و آب‌ها است. از او به عنوان نماد پاکی، آبادانی، تداوم زندگی و زیبایی یاد می‌شود. هر چند با گذر زمان زیبایی آناهیتا بیشتر و‌بیشتر مورد توجه قرار می‌‌‌گیرد و در دوران‌هایی از تاریخ کهن…
اصطلاح «مثل عَلَم عید سر راهش سبز شد و ایستاد» پس از نزدیک به هفتادسال، دو روز پیش، از خاطرم گذشت و مفهوم «علم عید» فکر و خیال‌ام را یکی دو روز مشغول کرد و مثل هربار به دوران کودکی برگشتم تا شاید ریشه های آن را پیدا کنم. در روستای ما، ستون مدوری وسط…
(ویساریون گریگوویچ بلینسکی) ویساریون گریگوریویچ بلینسکی (۱۸۱۱–۱۸۴۸) از برجسته‌ترین منتقدان ادبی و متفکران روسیه در سده نوزدهم بود؛ کسی که نقد ادبی را از داوری صرف درباره زیبایی‌شناسی فراتر برد و آن را به عرصه‌ای برای سنجش حقیقت اجتماعی، اخلاقی و تاریخی آثار ادبی ارتقاء داد. بلینسکی نخست، تحت تأثیر رمانتیسم آلمانی، به‌ویژه اندیشه‌های شیلر…
نام مادرم فاطمه بود، گیرم پدرم او را همیشه و همه جا «مادر محمود» صدا می‌زد. از آن‌جا که به‌باور شیعیان فاطمه، همسر علی‌ابن ابیطالب زنِ پاکدامن و پارسا و نمونة کامل زنِ مسلمان بوده است، پدرم، آن مرد رند و هشیار و عیار زمانه اغلب به طنز و کنایه می‌گفت: فاطمة آخوندها اگر زنده…
کمرم امروز صبح رگ به رگ شد و گرفت، دور از جان شما سخت درد می‌کند و نمی‌توانم مثل هر روز روی صندلی بنشینم وکار کنم. شاید اگر هوا اینهمه داغ و گرما سگ‌کش نبود، دوباره از آپارتمان بیرون می رفتم و با هرجان کندنی بود لنگان لنگان قدم می زدم، ساعت ده و نیم…
اگر اشتباه نکنم، در دورانی که نسل ما به مدرسه می رفت، فروشگاه‌های لوازم‌التحریر، دفترچه‌ای خط کشی شده می‌فروختند که مخصوص لغت و معنی بود. شاگردها در‌سمت راست که کوچکتر بود لغت‌ها را می نوشتند و در سمت چپ که جای بیشتری داشت، معنی آن‌ها را که می باید به خاطر می‌سپردند و پای تخته…
..آمده است که در زبان فارسی افعال به سه وجه اخباری، التزامی و امری تقسیم می شوند. «وجه شرطی » در فارسی استقلال و ساخت خاصی از خود ندارد و از نوع وجه التزامی‌است باری، وجه شرطی وجهی از فعل است که برای توصیف وضعیتی به کار می‌رود که رخ دادن آن منوط به تحقق…
در سال های نخستين تبعید که زخم‌ام هنوز تازه بود، در آن سال‌هائی‌که جسم‌ام در اين‌جا بود و جانم مدام در کوه و دشت و دریا و آسمان وطن ام پرسه می‌زد، در آن سال‌های نکبتِ جلای وطن، دوری، تنهائی، اندوه و دلتنگی، نامه ها جایگاهی ویژه ای در قلب‌ام یافته بودند، نامه‌ها قاصدک‌هائی بودند…
من مطلب کوتاه «سیاست درهواست» را در نوامبر ۲۰۲۰ میلادی، زمانی که جو بایدن به رئیاست جمهور آمریکا انتخاب شده بود، قلمی کردم. در آن روزها آمریکائی‌ها و ایرانی‌هائی زیادی از این که دونالد ترامپ درانتخابات شکست خورده بود، خشمگین بودند و مانند مغول‌ها به کاپیتول، ساختمان کنگرۀ آمریکا یورش بردند و آن فضاحت تاریخی…
آمده است که کار انسان را آفرید. پس از عمری به این باور رسیده ام که آن چه که حائز اهمیت است و هیچ چیزی جای آن را نمی‌گیرد و به زندگی معنا می بخشد، کار است و آفرینش، کار و آفرینش در هر حوزه و در هر زمینه‌ای. آری، پس از عمری اقرار و…
جشنوارۀ Le Marché de la Poésie «بازار شعر» یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی- هنری در فرانسه و اروپا است که هر سال در Place Saint-Sulpice « میدان سن سوپلیس»، در پاریس برگزار می‌شود. این جشنواره از دهۀ ۱۹۸۰ تا به امروز میعادگاه گردهمایی شاعران، ناشران، مترجمان و دوستداران شعر معاصر بوده است. امسال ( ۲۰۲۶)…
داستان هدهد و سلیمان نبی که در قرآن، آیات ۲۰ تا ۲۸ سورۀ نمل آمده به اختصار چنین است: پس از این که سلیمان به وسیلۀ هد هد از سرزمین سبا* و ملکۀ سبا آگاه می‌شود و می فهمد که مردم آن دیار مهر پرستند و خورشید را ستایش می‌کنند، هدهد به او گفته است:…
بعد مرگم نه به خود زحمت بسيار دهيد نه به من برسر گور و کفن آزار دهيد نه پي گورکن و قاري و غسال رويد نه پي سنگ لحد پول به حجار دهيد به که هر عضو مرا از پس مرگم به کسي که بدان عضو بود حاجت بسيار دهيد اين دو چشمان قوی را…
اگرچه از مدت ها پیش تصمیم گرفته بودم جواب جانثاران، فدوی ها و شیفتگان فاشیست ها را ننویسم و با سکوت برگزار کنم، ولی این روزها که شبح فاشیسم در دنیای ما پرسه می زند و هر روز هواداران و سینه چاکان بیشتری در میان ایرانیان پیدا می کند، این روزها که شماری به نتانیاهوصهیونیست و جنایتکار و ترامپ دیوانه و ناقص العقل و نئوفاشیست دخیل بسته اند و منتظزند تا ایران را مانند غزه و فلسطین با خاک یک سان کند و آن ها را به قدرت برساند، بازنشر این وجیزه خالی از فایده نخواهد
…آن انسان زیبایِ افسانه‌ای و افسانه‌ها که قرن‌ها پیش مهربانی، برادری و برابری آدم‌ها را همه جا موعظه و تبلیع می‌کرد، بالای تپۀ جلجتا بر صلیب چوبی بزرگی که خود بسختی به دوش کشیده بود، مصلوب شد و تاریخ به ما ثابت کرد که با موعظه‌ها و پند و‌اندرز مسیحائی انسان‌ها مهربان، برابر و برادر…
چند روز پیش روی برگۀ کاغذی نوشته بودم، پنج شعلۀ جاوید، نفیسی، پورت سن کلود، تاکسی، مهاجرت، سرخپوست و وطن. امروز صبح به تصادف چشم‌ام به این برگۀ کاغذ افتاد، مدتی به کلمه ها خیره نگاه کردم تا زنحیرۀ پیوند و رابطۀ آن ها را پیدا کنم. بی شک این چند کلمه را یادداشت کرده…
مبادا چنین هرگز آیین من/ سزا نیست این کار در دین من که ایرانیان را به کشتن دهم/ خود اندر جهان تاج بر سر نهم…………………………. مادرم یک بار با لهجۀ مردم خراسان به همسایه گفته بود: «برّه‌م، آدم روی کسی رو به آتش نمیده.» به یاد ندارم چه خطائی از «حسین حرمله» سر زده بود…
آدمیزاده شاید با مرگ کنار بیاید ولی با زمان…؟ من این روزها مانند مادرم در پیری، با مرده ها بیشتر از زنده ها زندگی می کنم، امروز صبح بی‌هیچ دلیل روشنی به یاد زنده یاد «ویدا حاجبی» افتادم، مدتی نگاه‌ام به راه رفت، دست از کار کشیدم و پشت پنجرۀ اتاق به تماشای این کاج‌هایِ…
چند سال پیش، پیرزنی‌که از اردوگاه‌های نازی‌ها و کوره‌های آدم سوزی هیتلر جان به برده بود، با خبر نگار تلویزیون فرانسه مصاحبه می‌کرد. من گفتگوی آن‌ها را پس‌از چند‌سال هنوز از یاد نبرده‌ام، پیرزن در جواب خبر نگار می‌گفت: «من هرگز نازی‌ها را نخواهم بخشید، چرا که آن‌ها انسانیّت را در ما کشتند» بعد به…
در سال‌های نخست مهاجرت چند صباحی به حرفۀ دوران نوجوانی و جوانی‌ام، برگشته بودم و در حومۀ شهر پاریس پیستوله کاری و نقاشی می‌کردم. در آن روزها واژۀ« chantier» (شانتی یه) تازه به گوش‌ام خورد و به مرور زمان به معنای آن پی بردم. در فرانسه به جا و مکانی «شانتی یه» می‌گویند که مهندسین،…
دیروز به عزیزی که مثل من به گوشه‌ای از دنیا پرتاب شده و سال‌ها از یار و دیار دورمانده است، نوشتم که هر روز غروب، با یک یا دو گیلاس شراب ارزان قیمت از گردنه‌های دلگیر و مه‌آلود غروب ها گذر می‌کنم و روز را به شب می‌رسانم و آخر شب، تاریخ بیهقی را می‌بندم…
جایِ آن است که خون موج زَنَد در دلِ لعل زین تَغابُن که خَزَف می‌شکند بازارش اگر چه تفسیر، تأویل و توضیح شعر به آن لطمه می زند، ولی من تا شعری را نفهمم و آن را هضم نکنم، به‌سادگی دست از سر شاعر بر نمی‌دارم. از شما چه پنهان، این شعر در روزهای اخیر…
