… سالها پیش، محکومین به اعدام را شب آخر به زندان نظامی جمشیدیه میآوردند و ساعت چهار صبح، قاضی عسکر را صدا میزدند تا محکوم در حضور او وصیّت میکرد. شبهای اعدامی، من با صدای گوشخراش و هول انگیز دانههای زنجیری که از لای میلههای در بزرگ و آهنی زندان میگذشت از خواب میپریدم، روی…
در سالهای نخست مهاجرت چند صباحی به حرفۀ دوران نوجوانی و جوانیام، برگشته بودم و در حومۀ شهر پاریس پیستوله کاری و نقاشی میکردم. در آن روزها واژۀ« chantier» (شانتی یه) تازه به گوشام خورد و به مرور زمان به معنای آن پی بردم. در فرانسه به جا و مکانی «شانتی یه» میگویند که مهندسین،…
سالها پیش، مردم ولایت ما از واژۀ «بخش» به جای هدیه استفاده میکردند، گیرم فقط در مورد هدیهای که «خدا» به بندهای اهدا کرده و بخشیده بود؛ «هدیۀ الهی». همولایتی ها مانند بسیاری از مردم دنیا، لطف و عنایت طبیعت، یا بی رحمی و قساوت آن را به حساب خدا میگذاشتند و اینهمه را از…
دیروز به عزیزی که مثل من به گوشهای از دنیا پرتاب شده و سالها از یار و دیار دورمانده است، نوشتم که هر روز غروب، با یک یا دو گیلاس شراب ارزان قیمت از گردنههای دلگیر و مهآلود غروب ها گذر میکنم و روز را به شب میرسانم و آخر شب، تاریخ بیهقی را میبندم…
تا آخر به برودت هوا، آسمان ابری و دلگیر این دیار، آدمگریزیِ همسایهها و درهای بسته عادت نکردم. تا مدتها از اینهمه رنج میبردم و بعدها که گرفتاریها و مشغلهام زیادتر شد، اگر چه درگیر و دار کارهای روزمره از یاد میبردم و زیرباران سمج و راه بندان، با ابروهای گره خورده، آروارههای بر هم…
شایداگر اینروزها بحث نسل کشی اسرائیلی ها و دست های آلودۀ آمریکا در میان نبود، من هرگز به یاد داستان کوتاهی نمی افتادم که بیش از شصت و اندی سال پیش خواندم و اگر ازنام داستان و نویسنده بگذرم، مضمون و محتوای آن را هنوز به روشنی به یاد دارم. منتها از آن جا که…
جایِ آن است که خون موج زَنَد در دلِ لعل زین تَغابُن که خَزَف میشکند بازارش اگر چه تفسیر، تأویل و توضیح شعر به آن لطمه می زند، ولی من تا شعری را نفهمم و آن را هضم نکنم، بهسادگی دست از سر شاعر بر نمیدارم. از شما چه پنهان، این شعر در روزهای اخیر…
… چندی پیش با پیرمردی آشنا شدم که شباهت نزدیکی به کهنسالیِ من داشت و شگفتا که مثل من بیشتر عمرش را دور از یار و دیار، در میان مردم بیگانه گدرانده بود و درتنهائی پیر و فرسوده شده بود؛ آشنای من که از این شباهت حیرت کرده بود و به وجد آمده بود، میگفت…
و فدریکو گارسیا لورکا دوئنده واژه و مفهومی اسپانیایی است که چند معنی و کاربرد متفاوت دارد. در زبان اسپانیایی، دوئنده به معنی «جن»، «روح»، یا موجودی افسانهای کوچک (شبیه کوتوله یا الف) است. در زبان روزمره گاهی به صورت استعاری استفاده میشود برای توصیف کسی که «حال و حالت خاص»، «جذابیت درونی» یا «کاریزما»…
… باید چند سالی میگذشت تا آن تصویر و تصوری که از پاریس زیبا، رویائی و خیالانگیز به من داده بودند، به مرور زمان فرو می ریخت، تا چشم هایم به روی چهرۀ پاریس مهاجران و مردم حاشیه باز میشد، تا از نزدیک روزگار آن ها را می دیدم و همه چیز را باور میکردم….
این که بر گرد خورشید می گردد زمین نیست جنایت است (1) هربار که اخبار نوار غزه را میشنوم، یکه میخورم، مدتی نگاهام به راه می رود، مدتی بهت زده به دوردست ها خیره نگاه می کنم، از خیر از نوشتن میگذرم، نه، همۀ گفتنی ها گفته آمده است و تا به امروز اثری نداشته…
گذرم به میدان ایتالیا افتاده بود، به یاد گذشته ها با پله برقی به طبقۀ سوم فروشگاه بزرگ رفتم و از آنچه می دیدم، حیرت کردم. شگفتا، در چند سالۀ اخیر پاساژ شلوغ و پرازدحام تغییر کرده بود و خلوت شده بود، چندین فروشگاه بسته بود، کافۀ وسط پاساژ، میعادگاه ما را برچیده بودند، فروشگاهها…
مردم حقیر، مجیزگو، متملق و نوکرصفت همواره و در همه جای دنیا انگار وحود دارند و همیشه گوش به زنگ و مترصد اند تا صاحب مقام و صاحب منصبی از راه برسد و به خوشخدمتی بال همت به کمرببندند. من به تجربه دریافتهام که «قدرت» در هر هیئتی، در هر جمع و جامعهای مانند آهن…
بگمانم دنیا مخلوق اندیشه و دستهای آدمی است که با عشق و امید ساخته شده است و با اندیشه و عشق و امید می توان آن را بهتر ساخت. گیرم تا زمانی که پلیدی، جهل و جنایت در این دنیا وجود دارد، بدون نفرت نمیتوان از عشق سخن گفت. تا نفرت از پلشتی نباشد عشق…
… ایران خانۀ مردم ایراناست، حکومتها در درازنایِ تاریخ مستأجر این خانۀ آباء اجدادی ما بودهاند، حکومتها آمدهاند و رفتهاند، حکومتها هرگز، هرگز صاحب ازلی و ابدی این خانه اجدادی ما نبوده اند، نیستند و نخواهند بود. از آغاز تاریخ تا زمانۀ ما هرکدام به نوبۀ خویش آمده اند، با دستار، تاج یا عبا و…
… همه جا گفته و شنیده میشود که «عمو ترامپ» شاهپرستها قرار است در جزایر ایران – خارک، تنب بزرگ و تنب کوچک- نیروهای ویژه پیاده کند، مقاومت جمهوری اسلامی را در هم بشکند؛ ارتش و سپاه پارسداران را به زانو در بیاورد تا گردن بگذارند، تسلیم شوند و شرایط آتش بس و «صلح!!» سرور…
من اگر چه در سفاهت و شناعت دونالد ترامپ، چهرۀ عریان امپریالیسم آمریکا شکی نداشتم، ولی گمان نمی کردم نتانیاهوی صهیونیست و فاشیست و کودک کش، این مردک بیمارروانی، خود شیفته و جنایتکار را به چنان مخمصمه ای بکشاند که به قول بچه های جنوب شهر تهران «گُه گیجۀ آمریکائی بگیرد و قبلۀ کونش را…
اگر اشتباه نکنم ماگسیم گورکی نویسندۀ بزرگ روس گفته است: «آنچه که با قلم نوشته شود، با تبر تراشیده نخواهد شد.» من این سخن را سالها پیش در دوران نو جوانیام شنیدم و بهتفاوت «نوشته» و «حرف» پی بردم. آمدهاست که «حرف» را باد میبرد و دیر یا زود فراموش میشود، ولی «نوشته» میماند. به…
دوستی نامه ای خطاب به فیلسوفی نوشته است و در آن پرسشهای مطرح کرده است. از آنجا که در این روزگار وانفسا سلطنت طلبها و شاهپرستها اتهاماتی به نسل ما وارد می کنند و به تحقیر و تمسخر «پنجاه و هفتی» مینامند و سازمان، احزاب چپ و روشنفکرهای چپ را باعث انقلاب بهمن 57 و…
فصلی از رمان «باد سرخ» کسی در جائی دستگيرة ترمز اضطراری قطار را میکشد. سايش گوشخراش چـرخ های لکوموتيـو روی ريل های زنگ زده. قطار با تکانهای شديدی از حرکت میماند. صحرا به پشت پنجره میدود. بيرون هوا غبـارآلود و تيـره و تار است. اشبـاحی در غبـار سرخ میچرخنـد و قطار با کنـدی حرکـت میکنـد و اشبـاح دور و دورتر میشـوند. صـدای تلق و تلق چرخ هـای…
خمپارهای در خواب آفاق ترکید. پیرزن سراسیمه سر از بالش برداشت و به آسمان بالای سرش نگاه کرد. از سرخی خون و گرمای آتش و تالابهای انباشته از اجساد ورم کرده اثری نبود. آن پردۀ هولناکی که سرتاسر شب تن و جانش را در عذاب سوزانده بود، ناگهان پیش چشمش فرو افتاد. نفساش راست شد…
ترجمۀ فرانسوی مجموعه داستان «ایستگاه باستیل» در آغاز سال 2026 میلادی چاپ شد و آقایِ عطا آیتی ( نمایندۀ انتشارات آرماتان) با مشورت و توافق مترجم و نویسنده، شب رونمائی کتاب را مدتی پیش از آغاز جنگ و تجاور آمریکا و اسرائیل به ایران، برای چهاردۀ مارس 2026 میلادی تعیین کرد و به وسیلۀ ایمیل…
زمینه ی اجتماعی و سیاسی: در دوران جنگهاي خونين ايران و عثماني در سال 1629 شورش همبستة تهیدستان شهري و دهقانان در طالش روي داد كه شاه عباس و خانهاي دست نشاندهاش را سخت مضطرب كرد. شورشيان مال التجاره ي شاه عباس و خانها، و ماليات جمع آوري شده و هر چه را كه به…
برادر چو روی برادر بدید کمان را به زه کرد و اندر کشید در اغلب منابع تاریخی بندوی یا «بندویه» داییِ خسرو پرویز و از خاندان بزرگان و اسپهبدان بشمار میرفته است. دراین روایت بهرام چوبینه علیه شاه ساسانی قیام میکند و پس از شکست دادن سپاه خسرو دوم (خسرو پرویز) خود را شاه میخواند…
باری، در بالا اشاره کردم که آرماگدون، «جنگ آخرالزمانی» ریشه در گذشتههایِ دور دارد. در متون دینی، از جمله در کتاب حزقیال پیامهای دینی، رؤیاها، مانند موجودات آسمانی، زنده شدن استخوانها، هشدارها دربارۀ سقوط اورشلیم و وعدۀ «بازسازی قوم اسرائیل» داده شده است. این پیامها و رویاها گویا زمانی بیان شدهاند که یهودیان در تبعید در بابل زندگی میکردهاند. در فصلهای پایانی این کتاب از نبردی نمادین میان نیروهای شر و قوم اسرائیل سخن گفته میشود؛ به همین دلیل مفسران یهودی آن را با پیشگوییهای آخرالزمانی مرتبط میدانند؛ بهویژه در فصلهای ۳۸ و ۳۹ از نبردی بزرگ و نمادین سخن به میان میآید که در آن شخصیتی به نام گوگ با سپاهی بزرگ به سرزمین اسرائیل حمله میکند؛ گیرم درنهایت خداوند به دفاع از بنی اسرائیل بر میخیزد و سپاه گوگ شکست میخورد. این داستان بیشتر به عنوان نشانهای از پیروزی نهایی «خیر بر شر» تفسیر میشود. بعدها در تفسیرهای دینی این داستان با مفاهیم آخرالزمانی گره میخورد و برخی مفسران مذهبی این روایتها را با حوادث سیاسی و جنگهای اسرائیل در خاورمیانه مرتبط میدانند،
هر دیکتاتوری الزاماً فاشیستی نیست. فاشیسم یک ایدئولوژی منسجم با اهداف خاص ملیگرایانه و بسیج اجتماعی است، در حالی که بسیاری از دیکتاتوریها بر پایه قدرت شخصی یا نظامی اداره میشوند. از منظر نظری، فاشیسم به طور گسترده در علوم سیاسی و جامعهشناسی سیاسی بهعنوان یک نظام اقتدارگرای تودهای مطالعه میشود. ظهور و قدرتگیری فاشیسم تصادفی نیست؛ این پدیده اغلب در بستر شرایط خاص تاریخی، اجتماعی و روانی شکل میگیرد. بر اساس پژوهشهای گسترده در علوم سیاسی و جامعه شناسی، میتوان عوامل اصلی بروز و قدرتگیری فاشیسم را در چند دستهی کلیدی توضیح داد: بحرانهای اقتصادی و اجتماعی: وقتی جامعه با فقر گسترده، بیکاری، تورم شدید یا فروپاشی نظم اقتصادی روبهرو میشود، مردم احساس ناامنی میکنند و دنبال «راهحل سریع» میگردن
تا زمانی که مدعی روایت کهنه، نخ نما و مکرّر را در بارۀ «چپها» تکرار میکند، جوابها نیز تکراری و مکرر خواهند بود، من اگر چه از تکرار متنفر و بیزارم، ولی گاهی بارِ گردنام می شود و بناگزیر به مباحثه و مجادله تن میدهم و باکسانی درگیر و دهان بهدهان میشوم که جز توهین،…
سالها از ماجرای فرار دختر کولی گذشته بود؛ واقعۀ کالچه به مرورکهنه شده بود و اهالی به پیرزن پریشانحواسی که روزها در دشت و صحرا و کوچههای آبادی زیرلب ورد میخواند، و با پرندهها و چرندهها حرف میزد، عادت کرده بودند و اگر به تصادف او را در کوچه میدیدند، بیتفاوت میگذشتند. هرچند اگر پیرزن…
فضای دنیای مجازی بیشباهت به گرد باد نیست، اگر به کنجکاوی به آن سرک بکشی و مواظب نباشی، به دام میافتی، خواه ناخواه با آن همراه می شوی و چند روز در تنورۀ تنگ گردباد دور خودت می چرخی و می چرخی و از آن رهائی نمییابی. من دراین همه سال به تجربه دریافته ام…
در دنیای وارونۀ ما که سرمایه داران، اهل حشمت و دولت جزیره شخصی میخرند، در وسط اقیانوس کاخ و عشرتکده میسازند، در زمانه ای که بیماران جنسی نظیر ترامپ به دختر بچه هائی که خریده اند، تجاوز می کنند و نوزادان این دخترکان نا بالغ را پیش ازاین که چشم به جهان کثیف و آلودۀ…
برای اردشیر مهرداد و مهرداد ایمانی خَلَد گَر به پا خاری، آسان بر آید چه سازم به خاری که در دل نشیند؟ خرابیها و ویرانیهای ناشی از جنگ و جدالها را شاید بشود روزی آباد کرد، خانه ها و جادهها و پلها را دو باره ساخت، ولی با زخمها، لطمهها و آسیبهای روحی انسانها، با…
کنج نیمه تاریک رستوران، هما و هدایت پشت میز به انتظار هوشنگ نشسته اند تا غذا سفارش بدهند، زنی خپله به میز نزدیک میشود و به خوشخدمتی به آنها لبخند میزند. کارگر رستوران با کاغذ و قلم آمده است تا سفارش بگیرد: هما- چند دقیقه، اجازه بدین تا دوستمون بیاد. هدایت- ( نگاهی به ساعت…
زیدی مدعی شده بود: « تاریخی را که نسل شما نوشته است، نسل ما زندگی کرده و سوختهاست.» همو مردمی را که «مرتکب انقلاب شده بودند» «جاهل» نامیده بود. این ادعا مرا از ریشه تکان داد و فکر و خیالام به هزار راه رفت و خواب از سرم کوچ کرد. آن شب، در تاریکی به…
من هنوز از بهت و حیرت بیرون نیامده ام و نتوانسته ام فاجعۀ تاریخی اخیررا هضم کنم و بگذرم، بارها از خودم پرسیده ام مگر ممکن است که حکومت اسلامی ایران چنین قساوت، شناعت و خشونتی را در ابعادی هولانگیز برمردمی روا دارد که با دست خالی به خیابانها آمده بودند و حقوق انسانی و…
بزرگوار، بار آخر نوشته بودم که جلد چهارم رمان اتوبیوگرافیک « تیرۀ کله سفیدها» در نیمۀ دوم ماه اوت به پایان میرسد؛ امروز فصل آخر را بازنگری و بازنویسی کردم و نقطۀ پایان را گذاشتم و پس از نزدیک به چهار سال و اندی کمر راست کردم، از جا برخاستم؛ نفسی به آسودگی کشیدم. به…
تغییر، تحول و دگردیسی برای روشنفکر و هنرمند فقط یک اتفاق بیرونی نیست؛ بیشتر شبیه یک ضرورت وجودی است. روشنفکر اگر تغییر نکند، بهتدریج تبدیل میشود به مبلغِ اندیشههای کهنه. کار او جستجو، کنکاش، پرسش و چون و چرائی مسائل و معضلات است، نه قاطعیت و حفظ قطعیتها. جهان عوض میشود، قدرتها جابهجا میشوند، زبان…
بزرگش نخوانند اهل خرد/ که نام بزرگان به زشتی برد ( سعدی) در روایتهای اسلامی آمده است: پس از آنکه ابراهیم به دستور خداوند، همسر و فرزندش را در صحرا رها کرد، تشنگی بر آنها چیره شد، هاجر در جستجوی آب میان کوه صفا و کوه مروه میدوید و چشمه و چاهی نمییافت. سرانجام جبرئیل…
… وقایعی که این روزها در دنیای مجازی و دنیای واقعی رخ می دهد، از هتاکی و فحاشی، تهدید و ارعاب به یک فرد فراتر می رود و همۀ نیروهای مترقی سیاسی را در بر میگیرد. شاید اگر مسأله شخصی بود و کسی توی کوچه یا خیابان به من دشنام داده بود و ناسزا گفته…
چند سال پیش، زن نویسنده و روزنامه نگاری به معضل تبعید، انسان تبعیدی و پریشانیهای روحی او اشاره کرد و به من پند و اندرز داد تا به روانپزشک مراجعه کنم ودراین باره با پزشک حرف بزنم. آن روز پشت فرمان تاکسی نشسته بودم، در کوچۀ ریولی « Rivoli» راه بندان سرسام آوری بود و…
