قدرت خدا را حتا فاسد می کند ( 1)
حافظ چند قرن پیش به درستی سروده است: «آسوده بر کنار چو پرگار میشدم/ دوران چو نقطه عاقبتم درمیان گرفت.» من اینهمه را سالها پیش دریافته ام و فهمیده ام که هیچ انسان آگاه، با وجدان و شرافتمندی نمیتواند از معرکۀ زندگی بر کنار بماند و آسوده روزگار بگذراند. با وجود این از همان سالهای که در برابر جامعۀ انسانی احساس مسؤلیت کرده ام با این پرسش رو به رو بوده ام: چگونه میتوان جامعهای «سالم» ساخت؟ منظورم مدینۀ فاضله نبوده و نیست، بلکه جامعهای که همۀ انسانها از امکانات رفاهی (مادی و معنوی برابر) برخوردار باشند و در کنار هم با صلح و آرامش زندگی کنند؟ و همیشه و هربار به این جواب رسیده ام، با انسانهای ناسالم هرگز «جامعهای سالم» ساخته نخواهد شد و از آنجا که انسان، هر انسانی دنیای پیچیده ایاست، از آن جا که هیچ انسانی قابل اعتماد نیست و همه در شرایط و موقعیتهای متفاوت به مقتضای سود و منافعاشان تغییر میکنند؛ عوض یا عوضی میشوند، از آنجا که آدمیزاده گره کوری است که با سر انگشت عقل و دانش باز نمیشود، از آنجا که حرص، آز، طمع و زیادهخواهی در ذات وطبیعت انساناست و اگر در مقام و موقعیتی مناسب قرار گیرد، حق و حقوق دیگران را زیرپا میگذارد، باید به فکر راه حل دیگری بود. کدام راه؟ من هنوز نمیدانم و آن راه را نمیشناسم، ولی بی شک راهی وجود دارد، می باید همۀ انسانها به سرنوشت انسان و جامعۀ انسانی و آیندۀ انسان فکر کنند تا آن را بیابند، آن چه که در این همه سال دردنیا و به ویزه دردنیای سیاست به تجربه دریافته ام، این است که هیچ انسانی به تنهائی شایستۀ رهبری نیست و آدمها نباید قدرت خویش را به یک نفر تفویض کنند، حتا اگر این یک نفر پسر خدا باشد یا حتا فرستادۀ خدا از آسمان هفتم نزول اجلال کرده باشد. نه، هر انسانی که به قدرت برسد بدون برو و برگرد فاسد میشود، تاریخ گواه این مدعاست. اگر از استثتاها بگذریم، قدرت در هر حوزه ای و در هر مقامی آدم ها را فاسد میکند. قدرتمندان فاسد و رهبران فاسد و به ویژه روشنفکران فاسد و مزدور، جامعه را به مرور فاسد می کنند. من میدانم که انسان فرشته نیست و هرگز فرشته نخواهد شد و جامعۀ انسانی هرگز بی عیب و نقص نخواهد بود، ولی باور دارم که اگر مکانیسم ها و اهرمهائی برای مهار و کنترل قدرت و قدرتمندان به وجود بیاید، اگر انسانها در سرنوشت خویش مداخله کنند و منفعل نمانند، سرانجام راهی برای ساختن جامعۀ انسانیتر پیدا خواهند کرد.
.
( 1) شماری نویسندۀ بی نام و نشان ( اسامی در زیر بیانیه نیامده است) با انتشار بیانیه ای «شازده» را به رهبری برگزیده اند، باری، من این چند سطر را به همین مناسبت قلمی کردم.