Skip to content
  • Facebook
  • Contact
  • RSS
  • de
  • en
  • fr
  • fa

حسین دولت‌آبادی

  • خانه
  • کتاب
  • مقاله
  • نامه
  • یادداشت
  • گفتار
  • زندگی نامه

محسن حسام از میان ما رفت

Posted on 28 ژوئن 202628 ژوئن 2026 By حسین دولت‌آبادی

افسوس که افسانه‌سرایان همه خفتند

اندوه که اندوه‌گساران همه رفتند

زمانی که این چند سطر را دربارۀ آثار دوست عزیرم، محسن حسام می نوشتم، اگرچه در دنیای مجازی با او مکاتبه و مراوده داشتم، ولی به من نگفته بود و نمی گفت که از مدت‌ها پیش در انزوا از دردی جانکاه رنج می کشید و با مرگ دست و پنجه نرم می‌کرد. نه، تا از دنیا نرفت، صدائی از او شنیده نشد. خبر خاموشی او را برادرش حسن حسام سرشب به من داد و غم دنیا را به دلم ریخت، آه، محسن منزوی و کنارگیر ما هم رفت. نه، خوش ندارم از او چنان یاد کنم که انگار در میان ما نیست، نه، من هنوز مرگ او را باور نکرده ام و بی شک زمانی به درازا خواهد کشید تا بپذیرم که دوست قدیمی من در تبعید و درانزوا چشم براین دنیای وارونه فروبسته است.

محسن حسام که در «تبعید مضاعف» و در انزوا بسر می‌بَرَد. اگر چه نویسندۀ قدیمی ایران‌است و رمان‌های «ملاقانی‌ها»، «مهربانی و شیرین» .«پرنده درباد« و «قلعه نشینان« را پیش از مهاجرت اجباری، در ایران نوشته و چاپ و منتشر کرده است، ولی در دنیای هنر و ادبیات تبعید، در ‌حاشیۀ جریان قرار داشته است؛ حاشیه‌ای که از نظر ثبت تجربه‌های روزمرۀ تبعید اهمیت زیادی دارد. آثار محسن‌حسام، از جمله «تبعیدی‌ها» و «کوچه شامپیونه» ترکیبی از روایت، خاطره و تجربۀ شخصی‌اند. در این نوشته‌ها، مرز میان ادبیات و زندگی محو می‌شود و متن‌ها حالتی بینابینی پیدا می‌کنند؛ از جمله ویژگی‌های آثار او، پیوند عمیق با تجربۀ زیستۀ تبعید است. در آثار او ایرانِ دهۀ شصت با فضای سرکوب و خشونت حضور دارد و هم شهرهای تبعید، به ‌ویژه پاریس، به‌ عنوان مکان‌هایی که هویت فردی و جمعی دچار گسست می‌شود. محسن حسام بر خلاف نویسندگانی که به باز سازی نوستالژیک گذشته می‌پردازند، از زاویۀ شخصی و تجربۀ زیسته به‌تبعید نگاه می‌کند، تبعید بیشتر به‌‌صورت زخمی باز و تجربه‌ای ناتمام بازنمایی می‌شود و در‌نتیجه آثارش حال‌ و هوای روایی و ‌احساسی دارند. محسن حسام روایت‌گر تجربۀ انسانی و فردی تبعید است؛ اهمیت آثارش در بازتاب صادقانۀ تجربۀ زیستۀ مهاجرت و تبعید است تا ارائۀ نظریه یا خلق آثار بسیار پیچیدۀ ادبی. اهمیت محسن حسام نه در شهرت ادبی او، بلکه در صدای خاص و فردی اوست. نوشته‌هایش نشان می‌دهند که ادبیات تبعید تنها به آثار چهره‌های مشهور و معروف محدود نمی‌شود، بلکه از مجموعه‌ای از روایت‌های کوچک، شخصی و‌گاه ناپیوسته شکل می‌گیرد. آثار او را می‌توان بخشی از لایه‌های پنهان‌تر اما ضروری ادبیات تبعید دانست؛ لایه‌هایی که بدون آن‌ها تصویر ادبیات تبعید کامل نخواهد بود. آثار او که توسط ناشران مستقل و در شمارگان اندک چاپ و منتشر شده اند، بندرت به‌جریان رسمی ادبیات فارسی راه یافته‌اند، با این‌همه، این آثار بخشی از حافظۀ پراکندۀ مهاجرت و تبعید ایرانیان را شکل می‌دهند. دریک کلام، محسن حسام نمایندۀ صدائی شخصی و غیر رسمی دربارۀ ‌تبعید است و نشان می‌دهد که این ادبیات فقط متعلق به چهره‌های مشهور و نامدار نیست، بلکه نویسندگانی مثل او که بخشی‌‌‌از حافظۀ پراکندۀ مهاجرت ایرانیان را در آثارشان به ثبت رسانده‌اند، سهم بسزائی در خلق ادبیات تبعید دارند.

محسن حسام نویسنده ای مهربان، بی مدعا و نجیبی بود که سالها بسختی درتبعید زیست، بدون هیاهو و در سکوت کار کرد و کار کرد و کار کرد و درانزوا و خاموشی از دنیا رفت. اگرچه در شرایط مشابه از کلام کاری ساخته نیست، با اینهمه به دوست عزیزم حسن حسام، به بازماندگان, دوستان، آن عزیز و جامعۀ فرهنگی و هنری ایران تسلیت عرض می کنم.

دسته‌ بندی نشده

راهبری نوشته

Previous Post: ترازوی گاچی

کتاب‌ها

  • ترازوی گاچی
  • Station Bastille ایستگاه باستیل
  • دارکوب
  • اُلَنگ
  • قلمستان
  • دروان
  • در آنکارا باران می بارد- چاپ سوم
  • Il pleut sur Ankara
  • گدار، دورۀ سه جلدی
  • Marie de Mazdala
  • قلعه یِ ‌گالپاها
  • مجموعه آثار «کمال رفعت صفائی» / به کوشش حسین دولت آبادی
  • مریم مجدلیّه
  • خون اژدها
  • ایستگاه باستیل «چاپ دوم»
  • چوبین‌ در « چاپ دوم»
  • باد سرخ « چاپ دوم»
  • کبودان «چاپ دوم» – جلد دوم
  • کبودان «چاپ دوم» – جلد اول
  • زندان سکندر (سه جلد) خانة شیطان – جلد سوم
  • زندان سکندر (سه جلد) جای پای مار – جلد دوم
  • زندان سکندر( سه جلد) سوار کار پیاده – جلد اول
  • در آنکارا باران می‌بارد – چاپ دوم
  • چوبین‌ در- چاپ اول
  • باد سرخ ( چاپ دوم)
  • گُدار (سه جلد) جلد سوم – زائران قصر دوران
  • گُدار (سه جلد) جلد دوم – نفوس قصر جمشید
  • گُدار (سه جلد) جلد اول- موریانه هایِ قصر جمشید
  • در آنکارا باران مي بارد – چاپ اول
  • ايستگاه باستيل «چاپ اول»
  • آدم سنگی
  • کبودان «چاپ اول» انتشارات امیرکبیر سال 1357 خورشیدی
حسین دولت‌آبادی

گفتار در رسانه‌ها

  • گفتگو با آقای مصطفی خلجی- زندگی درتبعید
  • گفتگو با حسین دولت‌آبادی نویسنده داستان‌‌ها و رمان‌های تازه
  • گفتگوی سعید افشار با حسین دولت آبادی نویسنده تبعیدی مقیم پاریس
  • گفتگو با حسین دولت آبادی، نویسندۀ ساکن فرانسه ( قسمت دوم)
  • گفتگو با حسین دولت آبادی، نویسندۀ ساکن فرانسه ( قسمت اول)

Copyright © 2026 حسین دولت‌آبادی.

Powered by PressBook Premium theme