سیاووشان یا سیاوشان، که در فارسی باستان به آن “سیاوَخش” هم گفته میشده، گیاه مقدس و نماد پاکی و بیگناهی بوده و نامش را از قهرمان اسطورهای شاهنامه، یعنی سیاوش گرفته است؛ سیاوش نماد مظلومیت و بیگناهی است و گیاه سیاووشان هم به همین دلیل، در آیینهای سوگواری یا دعا برای باران و پاکی به کار میرفته.است. بعضی سیاووشان را معادل گیاه مَرغ یا گیاه بارانآور نیز می دانسته اند.
و اما افسانه یا اسطورۀ سیاوخش
… افسانه یا اسطورۀ سیاوش یکی از زیباترین و غمانگیزترین بخشهای شاهنامه فردوسی است. این اسطوره نه تنها یک روایت حماسی بلکه سرشار از مفاهیم اخلاقی، فلسفی و عرفانی است. سیاوش پسر کیکاووس (پادشاه ایران) و از نژاد پادشاهی است. از کودکی به دست رستم، پهلوان نامدار شاهنامه، پرورش مییابد و خردمند، نجیب، پاک سرشت و با هوش بار میآید.
سیاوش پس از گذراندن این دورن آموزشی، به دربار بازمیگردد، سودابه عاشق سیاوش میشود و اما سیاوش که پاکدامن و وفادار است، دست رد به سینۀ همسر کیکاووس، نامادریاش می گذارد. سودابۀ ناکام و کینه جو، سیاوش را نزد کیکاووس به خیانت متهم میکند. پادشاه، مردد و سست اراده، برای اثبات بیگناهی پسرش او را وادار می کند تا از خرمن آتش بگذرد. سیاوش سوار بر اسب، از میان آتش میگذرد و شعلههای آتش به او آسیبی نمی رساند. با اینهمه برای فرار از دربار و توطئههای سودابه و بر قراری صلح بین ایران و توران ( که مدام در حال جنگ بودند) به کشور دشمن، نزد افراسیاب میرود. افراسیاب مجذوب سرشت پاک، خرد و اخلاق نیک سیاوش میشود و دخترش فرنگیس را به عقد او در میآورد. سیاوش در توران زمین شهری زیبا و خیال انگیز بهنام «سیاوشگرد» بنا میکند. گیرم در آنجا نیز مورد حسادت گرسیوز و درباریان قرار میگیرد و آنها با بدگوییها افراسیاب را نسبت به سیاوش مظنون و بدگمان میکنند. سرانجام سیاوش بیگناه به فرمان افراسیاب و به دست گروی کشته میشود. در همان لحظه از خون سیاوخش گیاهی به نام سیاووشان میروید.
استاد سخن، فردوسی صحنۀ قتل سیاوخش را چنین بیان کند:
پیاده همی برد مویش کشان
چو آمد بدان جایگاه نشان
بیفکند پیل ژیان را به خاک
نه شرم آمدش زان سپهبد نه باک
یکی طشت بنهاد زرّین برش
بخنجر جدا کرد از تن سرش
کجا آن که فرموده بود طشت خون
گروی زره برد و کردش نگون
بساعت گیاهی از آن خون برُست
جز ایزد که داند که آن چون برست؟
گیاه را دهم من کنونت نشان
که خوانی همی خون اسیاووشان
دراین اسطوره آتش آزمون اخلاق و پاکی؛ سیاوش نماد مظلومیت، درستی، صداقت و جوانمردی است. سودابه نماد هوس، فتنه و آزمایش اخلاق است. قتل سیاوش فاجعۀ مظلومیت انسان پاک در دنیای وارونه است. «سیاووشان» «سووشون» نماد رستاخیز، تولد از خاک خونآلود، زندگی از مرگ است. افسانۀ سیاوش مرثیهای است برای انسانهای شریف و پاک سرشتی که قربانی حسادت، ظلم و تهمت میشوند، اما یادشان در دل طبیعت و فرهنگ باقی میماند.